Հայ ասեղնագործությունը հնագույն արհեստ է, որը հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասն է։ Այն ոչ միայն գեղեցիկ և բազմազան զարդարանք է, այլև հայկական ինքնության, հավատալիքների և նույնիսկ կյանքի փրկության խորհրդանիշ։
Ասեղնագործության ծագումը հայտնի չէ, քանի որ օրգանական նյութերից (թել, կտոր) պատրաստված իրերն արագ քայքայվում են։ Սակայն պատմական սկզբնաղբյուրները վկայում են, որ այն հայերի մշակույթի անբաժանելի մասն է եղել արդեն մի քանի հազար տարի առաջ։ Առաջին հայտնի հիշատակումը հայտնվում է հայերեն թարգմանված Աստվածաշնչում, ինչը վկայում է, որ այն արդեն հայտնի և տարածված էր։
Միջնադարում ասեղնագործությունը հասել է իր գագաթնակետին։ Այն դարձել է մեծ պահանջարկ ունեցող արհեստ, որի շնորհիվ հայերը զբաղվել են ոչ միայն գեղեցիկ իրերի ստեղծմամբ, այլև ապրուստով։ Քաղաքների առանձին թաղամասերում գործում էին արհեստանոցներ, որտեղ աշխատում էին նաև տղամարդիկ, իսկ արհեստի գագաթնակետը ոսկե թելերով ասեղնագործությունն էր, որի նմուշներն այսօր պահվում են ազգային թանգարաններում։
Ամենահին հայտնի ասեղնագործության օրինակը հայտնաբերվել է Արենիի պեղումների ժամանակ՝ մեր թվարկության 7-9-րդ դարերից։ Այն բրդի թելերով արված ժողովրդական հագուստի կտոր է։ Իսկ Անիի պեղումներից հայտնաբերված ոսկեթելի ասեղնագործությունը, որը պատկանում է 13-րդ դարի վերնախավային շերտին, ցույց է տալիս, որ արհեստը բարձր կատարելության է հասել շատ ավելի վաղ։
Հայ ասեղնագործության հարուստ ժառանգությունը բազմազան է։ Զարդանախշերը տարածաշրջանից տարածաշրջան տարբերվում են։ Օրինակ՝ Արցախի սրբիչները զարդարված են Կենաց ծառի պատկերներով, որոնք խորհրդանշում են պտղաբերություն և հարստություն։ Իսկ Սյունիքում և Արցախում տարածված էին աստղածաղիկի և սափորի նախշերը։
Ասեղնագործության մեջ հայտնի է նաև վիշապի և օձի պատկերները։ Օձը հայկական հավատալիքներում ունի երկակի իմաստ․ նա և՛ պաշտպան է, և՛ բարեկեցություն բերող կենդանի։ Ժողովրդական սովորույթ էր, որ տանտիկինները մառաններում բնակվող օձերին կերակրեին՝ հավատալով, որ դրանք պաշտպանում են տունը։
Ասեղնագործության մեջ օգտագործվող գույները ևս խորհրդանշական են։ Կարմիրը կյանքի, կանաչը՝ պտղաբերության խորհրդանիշն է։
Հայոց ցեղասպանությունից հետո, երբ հայերը ստիպված էին լքել իրենց հայրենիքը, ասեղնագործությունը դարձել է նրանց ինքնության պահպանման և ապրուստի միակ միջոցը։ Սփյուռքահայ կանայք ասեղնագործության շնորհիվ կարողացան ապրուստ հայթայթել իրենց ընտանիքներին և պահպանել իրենց հայկական ինքնությունը՝ փոխանցելով այն հաջորդ սերունդներին։ Այսօր այն շարունակում է լինել հայ մշակույթի կարևորագույն խորհրդանիշը։
